Erzurum’un mahallelerini ve sokaklarını anlatan son dönem çalışmalarını görünce insanın aklına ister istemez geçmiş geliyor.
Bugün izlediğimiz görüntüler sadece birkaç mahallenin, birkaç sokağın görüntüsü değil aslında. Onlar, değişen bir şehrin hafızasına tutulmuş birer ışık.
Yıllar önce biz de Erzurum’un mahallelerini araştırmış, mahallelerin geçmişini, isimlerini ve hikâyelerini ortaya çıkarmaya çalışmıştık. O günlerde belki bunun bugün olduğu kadar kıymetli anlaşılacağını düşünmemiştik.
Şimdi geriye dönüp baktığımızda görüyoruz ki şehirler değişiyor.
Hem de çok hızlı…
Kentsel dönüşümle birlikte Erzurum’un birçok mahallesi eski görünümünü kaybetti. Bir zamanlar yan yana sıralanan müstakil evlerin, dar sokakların, mahalle çeşmelerinin ve komşuluk hayatının yerini bugün büyük ölçüde siteler aldı.
Bir mahalle sadece evlerden oluşmaz.
Bir mahalle; çocukların sokakta oynadığı, kapı önlerinde sohbetlerin yapıldığı, komşunun komşuyu tanıdığı, bir çeşmenin başında insanların buluştuğu, bayramların birlikte yaşandığı bir dünyadır.
Ve o dünya değişti.
Bazı mahalleler tamamen ortadan kalktı, bazıları ise isim olarak yaşamaya devam etse de eski dokusunu kaybetti.
Tam da bu nedenle bugün yapılan video kayıtlarını önemli buluyorum.
Hatta içimden şu cümle geçiyor:
Keşke bu kayıtlar 2000’li yıllardan önce alınsaydı.
Keşke eski Erzurum’un mahallelerini, sokaklarını, evlerini ve insanlarını bugünkü teknolojiyle görüntüleyebilseydik.
Keşke o dar sokaklarda yürüyen insanları, mahalle bakkalını, kapı önlerinde oturan kadınları, sokakta oynayan çocukları, kışın karla kaplanan eski Erzurum evlerini bugün izleyebilseydik.
Kim bilir, bugün bizim için sıradan görünen hangi görüntü yarının en değerli tarih belgesi olacaktı?
Bu nedenle yapılan çalışmayı geç kalınmış ama takdir edilmesi gereken bir çalışma olarak görüyorum.
Geç kalınmış diyorum; çünkü kaybolan birçok şeyi artık görüntülerden değil, insanların hatıralarından öğrenmek zorundayız.
Ama takdir edilmesi gerekiyor; çünkü bugün kayıt altına alınan her sokak, her mahalle ve her görüntü geleceğe bırakılmış bir emanettir.
Belki bugün kimse fark etmiyor.
Ama 30-40 yıl sonra Erzurum’un bugünkü hâli de değişecek.
Bugünün siteleri, caddeleri, mahalleleri ve sokakları da geçmişin bir parçası hâline gelecek.
İşte o zaman bugün çekilen görüntüler çok daha anlamlı olacak.
Bence artık Erzurum için daha kapsamlı bir “Mahalle Hafızası” çalışmasının zamanı geldi.
Eski fotoğraflar, gazeteler, haritalar, tapu kayıtları, eski video görüntüleri ve mahalle sakinlerinin hatıraları bir araya getirilmeli.
Çünkü bir şehrin tarihi sadece kalelerinde, medreselerinde ve anıtlarında yazmaz.
Bazen bir mahallenin eski sokağında, yıkılmış bir evin duvarında ya da artık yerinde olmayan bir çeşmenin hatırasında saklıdır.
Erzurum değişiyor.
Mahalleler değişiyor.
Sokaklar değişiyor.
Ama hafızayı kaybetmemek bizim elimizde.
Bugün yapılan kayıtlar, belki de geleceğin Erzurum’una bırakacağımız en kıymetli belgelerden biri olacak.
Ve yıllar sonra birileri bu görüntülere baktığında belki onlar da bizim bugün söylediğimizi söyleyecek:
“Keşke daha önce kayıt altına alsaydık…”