Şehirlerin gerçek hafızası, resmî kayıtlardan çok insanların hayatlarında saklıdır. Bir sokağın adı, bir çeşmenin başında edilen sohbet, bir avludan yükselen çocuk sesleri ya da bir mahallenin yıllarca dilden dile aktarılan hikâyeleri... Bir şehrin ruhunu oluşturan değerler çoğu zaman bu ayrıntıların içinde yaşar.
Erzurum, geçmişi asırlar öncesine uzanan köklü bir şehir olarak mahalle kültürünü günümüze taşıyabilmiş nadir şehirlerden biridir. Her mahallenin kendine özgü bir hikâyesi, karakteri ve hafızası vardır. Bu hafıza, yalnızca binalardan ve sokaklardan oluşmaz; o mahallede yaşayan insanların bıraktığı izlerle şekillenir.
Yıllar boyunca Erzurum'un kültürel belleğini kayıt altına almaya çalıştım. 2006 yılında yayımlanan Kaybolan Şehir Erzurum çalışmasıyla şehrin değişen yüzünü ve kaybolmaya başlayan değerlerini ele aldım. 2016 yılında hazırladığım Erzurum Mahalleleri çalışması ise mahallelerin tarihine, sosyal yapısına ve şehir kültüründeki yerine ışık tutmayı amaçladı.
Aradan geçen yıllar içinde Erzurum değişmeye devam etti. Yeni bilgiler ortaya çıktı, yeni kaynaklara ulaşıldı, bazı hatıralar yeniden gün yüzüne çıktı. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte geçmişe farklı yöntemlerle bakabilme imkânı da doğdu.
Bu düşünceden hareketle, "Yapay Zekâ Destekli Erzurum Mahalleleri" başlığıyla yeni bir yazı dizisine başlıyoruz. Bu dizide daha önce yapılan çalışmaların birikiminden yararlanılırken, yapay zekâ teknolojilerinin sunduğu araştırma, karşılaştırma ve değerlendirme imkânlarından da faydalanılacaktır. Amaç; Erzurum'un mahallelerini yalnızca tarihî bilgilerle değil, insan hikâyeleri, kültürel mirası ve toplumsal hafızasıyla birlikte yeniden gündeme taşımaktır.
Her hafta bir mahallenin kapısını aralayacak; bazen unutulmuş bir sokağa uğrayacak, bazen yıllar önce yaşamış bir Erzurumlunun izini sürecek, bazen de şehrin belleğinde yer etmiş olayları hatırlayacağız. Mahallelerin değişen yüzünü anlatırken, onların ruhunu oluşturan insanları da unutmamaya çalışacağız.
Bu yazı dizisi, geçmişe duyulan özlemin değil; hafızaya duyulan saygının bir ürünüdür. Erzurum'un mahalleleri, bugün de bu şehrin kimliğini oluşturan en önemli değerler arasında yer almaktadır.
Önümüzdeki satırlarda yalnızca mahalleleri değil, Erzurum'un yaşayan hafızasını birlikte keşfedeceğiz.
