Uzun soluklu, titiz ve zaman zaman yorucu bir araştırma sürecinin ardından Erzurum Belediyemizin kuruluş tarihine dair önemli bir gerçeği ortaya koymuş bulunuyoruz. Yaklaşık bir yıl boyunca devam eden bu çalışma; arşiv taramaları, tarihi kitapların incelenmesi, akademik makalelerin değerlendirilmesi ve alanında uzman kişilerle yapılan yüz yüze görüşmelerle çok yönlü bir şekilde yürütülmüştür. Bu süreç, yalnızca bir tarih tespiti değil, aynı zamanda şehrimizin idari hafızasına ışık tutan önemli bir ilmî gayret olmuştur. Bu kıymetli çalışmanın başlangıç noktasında, Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şube Başkanımız Sayın Murat Ertaş’ın yönlendirmesi ve teşviki büyük rol oynamıştır. Kendilerinin ortaya koyduğu vizyon ve destek, Erzurum’un belediye tarihine dair uzun zamandır netlik kazanmamış bir sorunun çözülmesi adına bizlere güçlü bir motivasyon sağlamıştır. Nihayetinde, 2026 yılı Ramazan ayı içerisinde bu uzun araştırma süreci somut bir neticeye ulaşmış ve arşivlerde saklı kalan önemli bir belge gün yüzüne çıkarılmıştır.
Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı’na bağlı belgeler arasında tespit ettiğimiz Erzurum Vilayet Meclisine ait kayıtlar, bizi doğrudan kuruluş tarihine ulaştıran en kritik kaynak olmuştur. Söz konusu belgede, Vilayet Meclisi’nin üç yıldır aktif olarak çalışmalar yürüttüğü açıkça ifade edilmekteydi. Belgenin tarihinin 1867 yılına ait olduğu tespit edildiğinde, bu bilgi üzerinden yapılan geriye dönük hesaplama neticesinde Erzurum Belediyesinin kuruluş yılı 1864 olarak ortaya çıkmıştır. Bu sonuç, yalnızca bir varsayım değil; arşiv belgeleri, karşılaştırmalı okumalar ve akademik teyitlerle desteklenen güçlü bir tespit niteliği taşımaktadır. 1864 Vilayet Nizamnamesi ile birlikte teşekkül eden ilk belediye yapılanmaları içerisinde Erzurum Belediyesinin de yer aldığı böylece kesinlik kazanmıştır. Bu aşamadan sonra farklı kaynaklarla yapılan çapraz okumalar ve akademik istişareler neticesinde ulaştığımız veriler, tespitimizin doğruluğunu daha da pekiştirmiştir.
Elde edilen bu önemli bilgi, Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Mehmet Sekmen’e arz edilmek üzere hazır hale getirilmiştir. Şehrimizin tarihi mirasına her daim sahip çıkan ve çalışmamıza başlangıçtan itibaren destek veren Sayın Başkanımız, bu anlamlı gelişmeyi en çok hak eden kişilerden biri olarak görülmüştür. Sürecin her aşamasında bizlere destek olan Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şube Başkanımız Murat Ertaş’ın önerisiyle, tespit edilen belgelerin çerçevelenerek özel bir takdim formatında hazırlanması kararlaştırılmıştır.
Bu doğrultuda belgeler yeniden düzenlenmiş, arşiv estetiğine uygun şekilde çerçevelenmiş ve sunuma hazır hale getirilmiştir. Derneğimizin kıymetli isimlerinden Dilaver Canlar’ın özverili çalışması sayesinde hazırlık süreci kısa sürede tamamlanmıştır. Hazırlanan belgeler, Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanımıza takdim edilmek üzere konağımıza davet edilmiştir. Sağ olsunlar, yoğun programlarına rağmen bizleri kırmamış ve bir iftar sonrası konağımıza teşrif etmişlerdir.
Gerçekleştirilen samimi tanışma ve sohbetin ardından, hazırladığımız belge kendilerine takdim edilmiştir. Sayın Başkan Mehmet Sekmen, çalışmadan duyduğu memnuniyeti ifade ederek emeği geçen herkese teşekkürlerini iletmiştir. Bu görüşmenin ardından ise bizlere yeni bir görev daha tevdi edilmiştir. 1864 yılında Erzurum Belediyesi ile birlikte kurulan diğer belediyelerin tespiti, sınırlarının belirlenmesi ve döneme ait idari yapının ortaya çıkarılması istenmiştir. Bu yeni görev doğrultusunda araştırma sürecimiz yeniden başlamış, arşivlerde daha derin bir tarama yapılmıştır. Kısa süre içerisinde elde edilen yeni belgeler, yalnızca Erzurum’un değil, dönemin vilayet belediye yapılanmasının da daha net anlaşılmasını sağlamıştır. Tespit edilen bu belgeler de titizlikle düzenlenerek yeniden Sayın Başkanımıza yönetim kurulumuz adına takdim edilmiştir. Böylece başlayan bu ilmî ve tarihî yolculuk, Erzurum’un belediye tarihine dair önemli bir boşluğu doldurmuş; şehrimizin idari geçmişine dair somut ve belgeli bir katkı sunmuştur. Bu çalışma, aynı zamanda yerel tarih araştırmalarının ne kadar kıymetli ve stratejik olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. Konuyla alakalı belgelerde sizlere sunulmuştur. Bu gün bu belgelerin yer aldığı çerçevenin Erzurum Büyükşehir Belediyesinde asılı olması bizleri ziyadesiyle mutlu etmektedir. Burada bir kez daha Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanımız Mehmet Sekmen beye teşekkürlerimi arz ederim.
